Whistleblowing, czyli zgłaszanie nieprawidłowości, odgrywa coraz większą rolę w dzisiejszym społeczeństwie, szczególnie w kontekście ochrony praw pracowników, konsumentów oraz interesu publicznego. Sygnaliści, osoby zgłaszające nieetyczne lub niezgodne z prawem działania w organizacjach, stali się kluczowym elementem mechanizmów zapewniających przejrzystość i odpowiedzialność. Z myślą o ich ochronie wprowadzono istotne zmiany w polskim prawodawstwie.

Nowa ustawa o ochronie sygnalistów, przyjęta w odpowiedzi na unijną dyrektywę, wprowadza istotne zmiany mające na celu zabezpieczenie osób zgłaszających nieprawidłowości w miejscach pracy. Ustawa ta obejmuje zarówno sektory publiczne, jak i prywatne, nakładając na pracodawców obowiązek stworzenia odpowiednich kanałów do anonimowego zgłaszania naruszeń prawa. Główne cele nowego prawa to ochrona sygnalistów przed represjami oraz zapewnienie, że zgłoszone przypadki zostaną należycie rozpatrzone. Co ważne, ustawa wprowadza mechanizmy zapobiegające jakimkolwiek działaniom odwetowym wobec sygnalistów, w tym zwolnieniom z pracy, degradowaniu stanowisk, czy innym formom nacisku.

Kim jest sygnalista?

Według ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r.o ochronie sygnalistów (Dz.U.2024.928) sygnalistą jest osoba fizyczna, która zgłasza lub ujawnia publicznie informację o naruszeniu prawa uzyskaną w kontekście związanym z pracą. Może to być zarówno pracownik, jak i osoba spoza organizacji.

Nowa ustawa zapewnia ochronę prawną, która dotyczy nie tylko pracowników etatowych, ale także freelancerów, osób pracujących na umowach cywilnoprawnych oraz współpracujących z firmami na zasadach B2B. Zmiany te są postrzegane jako krok w stronę zwiększenia zaufania do systemu prawnego i budowania kultury otwartości w organizacjach.

Nowe przepisy o ochronie sygnalistów – najważniejsze zmiany:

• Obowiązek wprowadzenia wewnętrznych procedur zgłoszeń: Firmy zatrudniające co najmniej 50 pracowników są zobowiązane do stworzenia bezpiecznych i skutecznych kanałów zgłoszeń, które gwarantują anonimowość sygnalistów.
• Ochrona przed działaniami odwetowymi: Sygnaliści są chronieni przed wszelkimi formami represji, takimi jak zwolnienia, obniżenie wynagrodzenia czy mobbing.
• Możliwość zgłoszenia zewnętrznego: Jeśli wewnętrzne procedury zawiodły lub sygnalista obawia się działań odwetowych, może zgłosić nieprawidłowości do zewnętrznych organów.
• Kary za naruszenia: Polskie prawo w tym zakresie wprowadza również odpowiedzialność karną za działania odwetowe wobec sygnalistów. Pracodawcy, którzy zdecydują się na represje wobec osób zgłaszających naruszenia, mogą liczyć się z sankcjami, w tym karami finansowymi lub innymi środkami prawnymi takimi jak kara ograniczenia wolności lub pozbawienie wolności nawet do lat 3.

Dlaczego warto zgłaszać nieprawidłowości?

Zgłaszanie nieprawidłowości to nie tylko obowiązek, ale także szansa na poprawę sytuacji w miejscu pracy czy działalności publicznej. Dzięki temu można zapobiec korupcji, mobbingowi i innym nielegalnym praktykom.

Jak bezpiecznie zgłosić nieprawidłowości?

Aby bezpiecznie zgłosić nieprawidłowości, warto:

• Zapoznać się z wewnętrznymi procedurami zgłoszeń: Jeśli takie procedury istnieją, należy ich przestrzegać.
• Zebrać jak najwięcej dowodów: Im więcej dowodów, tym łatwiej będzie udowodnić istnienie nieprawidłowości.
• Skonsultować się z prawnikiem: Prawnik pomoże ocenić sytuację i doradzi, jakie kroki należy podjąć.

Nowa ustawa o ochronie sygnalistów wyznacza nowy standard w podejściu do zgłaszania nieprawidłowości. Wprowadzone zmiany mają na celu zbudowanie systemu, który nie tylko chroni osoby zgłaszające, ale również stwarza warunki do skutecznego przeciwdziałania nieprawidłowościom w organizacjach. Odpowiedzialne i przejrzyste podejście do kwestii whistleblowingu staje się zatem nie tylko prawnym obowiązkiem, ale także standardem nowoczesnego zarządzania.

Zgłoszenie nieprawidłowości to często trudna decyzja. Aby mieć pewność, że Twoje prawa są w pełni chronione, warto skorzystać z wsparcia doświadczonego prawnika specjalizującego się w prawie pracy. Nasi prawnicy pomogą Ci zrozumieć Twoje prawa i zapewnią skuteczną reprezentację.

Przeczytaj również: